اعتماد به نفس کودکان

اعتماد به نفس در کودکان یکی از مهم ترین مهارت های زندگی است که باید ایجاد و پرورش داده شود.

اعتماد به نفس چیست؟

اعتماد به نفس، احساس توانایی فرد در انجام دادن کارها و فعالیت ها می باشد.

ما روزانه جملات زیادی از کودکان می شنویم که زمانی که باید کاری را انجام دهند می گویند : “من نمی توانم این کار را انجام دهم. من می ترسم. من این کار را انجام نمی دهم”.

با شنیدن این جملات چه احساسی به شما دست می دهد؟ خشمگین می شوید ؟ ناراحت می شوید؟ به چه چیزهایی فکر می کنید؟ آیا فکر می کنید که نمی خواهد حرف شما را گوش بدهد؟ لجبازی می کند ؟ یا تنبلی می کند؟

وقتی در برابر همسالانش عقب نشینی می کند یا دوستان اندکی دارد یا هر کاری می کند تا آن ها را برای خود نگه دارد و از ارتباط بر قرار کردن با سایرین می پر هیزد،  وقتی دوست محبوبش او را ترک می کند و به شدت آشفته می شود و مدت ها غمگین و ناراحت در گوشه ایی کز می کند؟چه احساسی پیدا می کنید و چه رفتاری دارید؟

با دیدن این رفتار ها والدین مختلف واکنش های متفاوتی از خود نشان می دهند.برخی عصبانی می شوند، برخی نادیده می گیرند، برخی خودشان بچه را تحت فشار بیشتری قرار می دهند و برخی به دنبال راه حل می گردند

در اکثرمواقع، بیان این جملات و بروز این رفتارها، نشان دهنده ی این  است که کودک فکر می کند در مورد فعالیتی که می خواهد انجام دهد به مقدار کافی تسلط و مهارت ندارد و نگران است که نتواند کار محول شده را به درستی انجام دهد.

از خود یک سوال بپرسیم: بر سر کودکم چه آمده است ؟ چه عاملی او را در ارتباط و کارهایش تا این حد متفاوت کرده است ؟

آیا توانسته ایم اعتماد به نفس را در فرزندمان پرورش دهیم ؟

آیا در طول رشد او توانسته ایم او را مسلط بر موقعیت، افراد و اشیا، بزرگ نماییم به گونه ای که بتواند در محیط های مختلف و موقعیت های متفاوت با افراد ارتباط کند؟

باید بدانیم که: پایه گذاری مؤثر اعتماد به نفس در خانواده می باشد و نحوه ی ارتباط و تعامل بین اعضای خانواده نقش مهم و اساسی در پرورش آن دارد.

بیایید نگاهی به احساسات خودمان بیاندازیم و ببینیم که وقتی در برابر مسئولیت، کار ویا فعالیتی قرار می گیریم چه احساسی داریم ؟

اگر بر نحوه ی انجام آن کار مسلط باشیم به راحتی و با حس خوشحالی آن را انجام می دهیم و احساس موفقیت و رضایت داریم ولی اگر موقعیتی باشد که اطلاعات و تسلط کافی نداشته باشیم و یا برای بار اول باشد که آن را تجربه می کنیم دچار این احساسات می شویم :

  • خود را تنها احساس می کنیم .
  • احساس خجالت و کمرویی می کنیم .
  • استرس و ترس داریم .
  • فعالیت خود را و گاهی خود را بی ارزش و بی اهمیت می دانیم .
  • نسبت به افراد، حس بد بینی داریم .
  • افسرده و بی تفاوت می شویم و دل مان نمی خواهد تلاشی بکنیم.
  • در آخر، احساس آزردگی و خشم داریم .

پس اگر ما در هنگام نداشتن اعتماد به نفس در کاری، احساسات فوق را تجربه می کنیم باید بدانیم که فرزند ما نیز چنین الگوی حسی را در هنگام فعالیتی که نمی تواند انجام دهد، حتی بیشتر از ما تجربه خواهد کرد و رفتار او نیز بر اساس همین احساساتش خواهد بود.

هرکودکی در مراحلی از رشد خود نیاز دارد که مستقلانه فعالیت هایی را تجربه کند تا بتواند مهارت خود را بسنجد و براساس آن بفهمد که چه کار هایی را می تواند موفقیت آمیز انجام دهد و از پس چه کارهایی بر نمی آید.

درباره ی چه موضوعاتی،کودکان ممکن است اعتماد به نفس نداشته باشند ؟

معمولاٌ در دوران دبستان، خواندن در جمع و پاسخ دادن به سوالات شفاهی و دوستیابی، خیلی از بچه ها را دچار ترس و استرس می کند و باعث می شود که خیلی از آن ها از ابراز وجود خودداری کنند. در دوران بلوغ، ارتباط با همسالان و پذیرش داشتن در جمع آنان، پذیرش داشتن در دنیای بزرگ ترها، تغییرات بدنی، نگاه جنس مخالف و همین طور، رقابت های تحصیلی مهم هستند و بسیاری از نوجوان ها ممکن است در این حوزه ها، اعتماد به نفس کافی در خودشان نبینند.

از چه رفتار هایی بدانیم فرزند ما دچار کمبود اعتماد به نفس می باشد؟

  • تعریف های دیگران را از خود نمی تواند بپذیرد. گاهی او خود را غیر جذاب می داند در مورد ظاهر خود ، لباس و آراستگی خود احساس خوبی ندارد .
  • تصور می کند که کسی او را دوست ندارد.
  • در برابر خواسته های دیگران نمی تواند نه بگوید زیرا می ترسد از گروه همسال خود طرد شود .
  • نسبت به درس خواندن و تکالیف خود بی تفاوت و بی انگیزه است .
  • کارهای مثبت و درست خود را نمی تواند بیان کند .
  • کارهای خود را ناچیز و کم ارزش تلقی می کند .
  • احساس فشار و ناراحتی می کند .

این رفتارها حاکی از اعتماد به نفس پایین بچه ها هستند.

رشد اعتماد به نفس در کودک، نیاز به شنیدن پیام تأیید و تحسین از جانب والدین دارد.

والدین برای رشد اعتماد به نفس بچه ها باید چگونه واکنش نشان بدهند؟

مهم ترین گزینه در پرورش اعتماد به نفس در کودک و نوجوان ، والدین می باشند. آنان باید خود، الگویی مناسب از اعتماد به نفس باشند تا فرزندان از آن ها بیاموزند.مهم است که بدانیم در قبال کارهایی که کودک ما می خواهد مستقل انجام دهد چگونه برخورد کنیم. حمایت بیش از حد و ندادن مسئولیت به او باعث از بین رفتن اعتماد به نفس کودک می شود و این باعث می شود که او، بعداً کارهای محول شده ی بعدی را نپذیرد. پس در برابر فعالیت ها و تجارب درست و مستقل کودک، او را تأیید و تحسین کنید. تا به این جمله از زبان کودک برسید: ” من می توانم این کار را انجام دهم و یا می خواهم این کار را انجام دهم ” . در مورد نوجوانان، رفتار اعضای خانواده و نوع صحبت کردن آن ها، بازخوردشان در مورد ظاهر نوجوانان و طرز لباس پوشیدن آن ها و رعایت احترام و نزدیک بودن کافی، می تواند در سطح اعتماد به نفس نوجوانان بسیار تأثیر گذار باشد. خوب است که با نوجوانان، دوستانه صحبت کنید، از تجارب مشابهتان بگویید. راجع به نگرانی هایشان با آن ها همدلی کنید . به او کمک کنید تا کار هایش را با احساس موفقیت بیشتری انجام دهد. به او انگیزه بدهید و او را تأیید کنید . در کل، برای مراقبت از رشد صحیح اعتماد به نفس در فرزندانمان باید:

  • فرزندمان را با دیگران مقایسه نکنیم و تا آن جا که می توانیم از این مقایسه کردن دوری کنیم.
  • فرزند ما باید احساس کند که تفکر و عواطف او مورد پذیرش والدینش می باشد .
  • به او فرصت دهیم که در مورد تفکر و احساس خود در برابر دیگران صحبت کند .
  • والدین لازم است که در خواست خود را واضح و ساده بیان کنند.
  • از فرزندمان توقعی در حد توانایی های او داشته باشیم
  • برای محدودیت هایی که برای فرزندمان می گذاریم دلایل قابل توضیح و واقعی داشته باشیم .
  • برای یاد دادن کاربرد اشیا و ایجاد تسلط و مهارت بر اشیا وقت بگذاریم و در برابر او صبور باشیم .
  • کار های درست فرزندمان را تأیید و تشویق کنیم .
  • اهداف مناسب و واقع بینانه ایی را با کمک فرزند خود تهیه کنیم و اجرا نماییم .
  • اهداف کوتاه مدت قابل وصول بگذاریم که برای کودک، دست یافتنی باشد.
  • پس از تحقق یافتن اهداف و رفتار های درست فرزندمان، از او تعریف کنیم و  او را مورد پذیرش و تشویق قرار دهیم.

چه تمرین های عملی برای افزایش اعتماد به نفس کودک می توانیم، انجام دهیم؟

یکی از بهترین تمرین هایی که هر والد می تواند برای بالا بردن و پرورش اعتماد به نفس برای کودک خود انجام دهد صحبت کردن در مورد تجربیات خودش با کلامی فانتزی و طنزگونه می باشد. شنیدن این تجربیات برای کودک، بسیار جالب خواهد بود و آن را به یاد می سپارد و نیز این کار، تمرینی برای خود والدین خواهد بود که با کودکان خود ارتباط نزدیک تری برقرار نمایند.

برای تعریف خاطرات کودکی خودتان، از تجربیاتی استفاده کنید که کوچک و قابل درک و لمس باشد و وجه مشترکی هم با تجربه ی خود کودک داشته باشد. بیان تجربه باید به گونه ای باشد که بتواند برای کودک ایجاد شوق و انگیزه کند. سادگی یک تجربه و قابل تکرار بودن آن می تواند به کودک، انگیزه ی بیشتری بدهد. بنابراین بهتر است توانمندی های خاصی که کودک در خودش نمی بیند که انجام دهد را در بدو امر تعریف نکنیم تا  تجربه ی ما برای او تبدیل به کاری شود که برای انجام آن مشابهتی می بیند و مایل است آن را امتحان کند.

یکی دیگر از راه های ایجاد مهارت در بچه ها برای بالا بردن اعتماد به نفسشان، آموزش و اجازه دادن به آن ها برای نحوه استفاده ی درست از وسایل منزل است. فعالیت هایی مثل آشپزی، کار کردن با دستگاه های کم خطر، کمک در کارهای جدی تر خانه، انجام کارهای فنی ساده تر با کمک هم، از این دسته هستند که بچه ها معمولاً از انجام آن لذت می برند.

یکی دیگر از کارهای کمک کننده به افزایش اعتماد به نفس کودکان، می تواند آموزش های ساده همراه با مهربانی و شادی و نه نصیحت وار در مورد طرز ارتباط بر قرار کردن با دیگران باشد.

فراموش نکنید که با کار های کوچک می توانید تأثیرات بزرگی ایجاد کنید .

یک خاطره

به خاطر دارم در دوران کودکی پدرم همیشه از زمان تحصیلش با کلامی طنز گونه تعریف می کرد و ابنکه چطور به خاطر سخت بودن درس ریاضی و فرار از تنبیه معلم دست به چه کار هایی زده است و ما می خندیدیم و این درست موقعی بود که من جدول ضرب را نتوانسته بودم حفظ کنم ،غلط های زیادی در ریاضی و البته احساس بدی به خودم داشتم اما با شنیدن تجربه ی پدرم به صورت ریتم دار جدول ضرب را حفظ کردم و از عهده این کار با موفقیت برآمدم…

نویسنده: هاله افقی، کاندیدای دکتری روان شناسی

روان شناس و رواندرمانگر اختلالات رفتاری کودکان، مرکز مشاوره چیمگان

مقالات مرتبط در این زمینه:

بازی درمانی چیست؟

اشتباهات بزرگ در پدری و مادری کردن

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *